«Πότε πρέπει να πάω το παιδί μου για πρώτη φορά στον παιδοδοντίατρο;» Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δεχόμαστε από γονείς, και η απάντηση συνήθως τους εκπλήσσει. Η πρώτη επίσκεψη γίνεται πολύ νωρίτερα από όσο περιμένουν οι περισσότεροι, και δεν έχει να κάνει με θεραπεία. Έχει να κάνει με το να νιώσει το παιδί οικεία και ασφαλές.

Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε πότε ακριβώς πρέπει να γίνει η πρώτη επίσκεψη, γιατί έχει σημασία τόσο νωρίς, τι θα συμβεί μέσα στο ιατρείο, πώς να προετοιμάσετε το παιδί και κάθε πότε χρειάζεται να επιστρέφετε.

Η σύντομη απάντηση

Η πρώτη επίσκεψη στον παιδοδοντίατρο συνιστάται μέχρι τα πρώτα γενέθλια του παιδιού, ή μέσα σε έξι μήνες από τότε που θα εμφανιστεί το πρώτο δοντάκι. Πρόκειται για μια σύντομη και φιλική επίσκεψη γνωριμίας, χωρίς πόνο και, στις τυπικές περιπτώσεις, χωρίς να χρησιμοποιηθούν οδοντιατρικά εργαλεία. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι μια επίσκεψη εξοικείωσης του παιδιού με τον χώρο, αλλά και μια επίσκεψη ενημέρωσης κυρίως των γονιών. Σκοπός της είναι να χτιστεί μια θετική σχέση με τον παιδοδοντίατρο και να δοθούν στους γονείς οι πρώτες βασικές οδηγίες στοματικής υγιεινής αλλά και διατροφής, ώστε να μπει η πρόληψη σε σωστή βάση από την αρχή.

Πότε ακριβώς

Τα πρώτα δόντια εμφανίζονται συνήθως γύρω στον έκτο μήνα. Ο διεθνής κανόνας, που ακολουθούμε και εμείς, λέει το εξής: πρώτη επίσκεψη στον παιδοδοντίατρο να γίνεται μέχρι τα πρώτα γενέθλια του παιδιού ή μέσα σε έξι μήνες από την εμφάνιση του πρώτου δοντιού.

Θα ακούσετε ίσως ότι η πρώτη επίσκεψη γίνεται στα τρία έτη. Η σύγχυση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι γύρω στα τρία έτη πραγματοποιείται συνήθως η πρώτη εφαρμογή φθορίου στα δόντια που έχουν ανατείλει. Ως τότε όμως μπορεί ήδη να έχει εμφανιστεί τερηδόνα που θα μπορούσαμε να είχαμε προλάβει, ή να εδραιωθούν κάποιες συνήθειες που επηρεάζουν αρνητικά τα δόντια και την ανάπτυξη των γνάθων, οι οποίες θα είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν αργότερα.

Πότε βγαίνουν και πότε αλλάζουν τα δόντια

Μια εικόνα του χρονοδιαγράμματος βοηθά τους γονείς να ξέρουν τι να περιμένουν. Τα πρώτα δόντια, συνήθως οι κάτω κοπτήρες, εμφανίζονται γύρω στον έκτο με όγδοο μήνα. Σταδιακά, έως περίπου τα δυόμισι με τρία χρόνια, ολοκληρώνεται η νεογιλή οδοντοφυΐα με είκοσι δόντια.

Στην ηλικία περίπου των έξι ετών ξεκινάει η αλλαγή των νεογιλών δοντιών σε μόνιμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα αλλάξουν ταυτόχρονα όλα τα δόντια. Η αλλαγή ξεκινάει από τα κάτω μπροστινά δόντια και στην ίδια περίπου περίοδο ανατέλλουν οι πρώτοι μόνιμοι γομφίοι, χωρίς να αντικαταστήσουν κάποιο νεογιλό δόντι, αλλά πίσω από τα ήδη υπάρχοντα νεογιλά. Σε αυτή την πρώτη φάση ανατολής, από τα έξι έως τα οκτώ έτη, έχουν αλλάξει τα τέσσερα πάνω και τέσσερα κάτω δόντια. Η δεύτερη φάση αλλαγής γίνεται στην ηλικία των εννέα έως δώδεκα ετών.

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, οπότε μικρές αποκλίσεις είναι φυσιολογικές. Αν κάτι σας προβληματίζει, ένας απλός έλεγχος συνήθως αρκεί για να καθησυχαστείτε.

Γιατί έχουν σημασία τα νεογιλά δόντια

Η πιο διαδεδομένη παρανόηση είναι ότι τα νεογιλά δόντια δεν χρειάζονται φροντίδα επειδή θα αλλάξουν. Δεν ισχύει αυτό. Τα νεογιλά δόντια παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο στόμα. Για παράδειγμα, οι πρώτοι και δεύτεροι νεογιλοί γομφίοι μένουν στο στόμα μέχρι την ηλικία των έντεκα ετών.

Τα νεογιλά δόντια κρατούν τον χώρο για τα μόνιμα που έρχονται, βοηθούν στη μάσηση και στη σωστή διατροφή και παίζουν ρόλο στην ομιλία και στη σωστή άρθρωση. Μια τερηδόνα σε νεογιλό δόντι, καταρχάς, εξελίσσεται πιο γρήγορα απ' ό,τι σε ένα μόνιμο δόντι. Ταυτόχρονα, όταν εξελιχθεί, μπορεί να προκαλέσει πόνο, να προχωρήσει μέχρι και το νεύρο του δοντιού και έτσι να επηρεάσει το μόνιμο δόντι που βρίσκεται από κάτω. Γι' αυτό έχει μεγάλη σημασία να τα φροντίζουμε, και σίγουρα δεν ισχύει ότι «δεν χρειάζεται να το φτιάξουμε αφού θα πέσει έτσι κι αλλιώς».

Τι θα γίνει στην πρώτη επίσκεψη κατά το πρώτο έτος

Η πρώτη επίσκεψη είναι σύντομη και ήρεμη και έχει κυρίως προληπτικό και συμβουλευτικό χαρακτήρα. Στόχος είναι να γνωρίσει το παιδί τον χώρο και την ομάδα, ενώ οι γονείς λαμβάνουν τις απαραίτητες πληροφορίες για τη σωστή φροντίδα του στόματος από τους πρώτους κιόλας μήνες της ζωής. Συνήθως περιλαμβάνει:

• χρόνο για να εξοικειωθεί το παιδί με το περιβάλλον του ιατρείου και την ομάδα
• μια σύντομη και ανώδυνη εξέταση των δοντιών, των ούλων, των μαλακών μορίων και της ανάπτυξης των γνάθων
• για τα βρέφη, την τεχνική «γόνατο με γόνατο», όπου ο γονέας κρατάει το παιδί στην αγκαλιά του, αντικριστά με τον παιδοδοντίατρο. Έτσι το μωρό αισθάνεται ασφάλεια, καθώς παραμένει σε συνεχή επαφή με τον γονέα κατά τη διάρκεια της εξέτασης
• εξατομικευμένες συμβουλές για το βούρτσισμα και καθοδήγηση σχετικά με τη σωστή χρήση και τη σταδιακή διακοπή συνηθειών που μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη των δοντιών και των γνάθων (μπιμπερό, πιπίλα, θηλασμός δακτύλου, νυχτερινός θηλασμός), όταν έρθει η κατάλληλη ηλικία, καθώς και συμβουλές για σωστές διατροφικές συνήθειες
• ενημέρωση για την ανατολή των δοντιών, τη χρήση φθοριούχου οδοντόκρεμας και τον προγραμματισμό των επόμενων προληπτικών επισκέψεων

Δεν γίνεται καμία θεραπεία σε μια τυπική πρώτη επίσκεψη. Παρότι η εξέταση διαρκεί μόνο λίγα λεπτά, ο εξειδικευμένος παιδοδοντίατρος μπορεί να αξιολογήσει σημαντικά στοιχεία για τη στοματική υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού. Το πιο σημαντικό αποτέλεσμα είναι ο γονιός να φύγει πλήρως ενημερωμένος και με αυτοπεποίθηση για τη φροντίδα του παιδιού του, ενώ το παιδί να έχει ζήσει μια ευχάριστη πρώτη εμπειρία στον οδοντίατρο, ώστε να δημιουργηθούν οι βάσεις για μια θετική σχέση με τη στοματική του υγεία.

Τι θα γίνει στην πρώτη επίσκεψη για φθορίωση, περίπου στα τρία έτη

Στην ηλικία των τριών ετών τα περισσότερα παιδιά μπορούν πλέον να συνεργαστούν αρκετά ώστε να πραγματοποιηθεί μια ολοκληρωμένη προληπτική επίσκεψη. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια θετική εμπειρία, ώστε το παιδί να αισθάνεται άνετα σε κάθε επόμενη επίσκεψη. Η επίσκεψη συνήθως περιλαμβάνει:

• γνωριμία και επικοινωνία με το παιδί, πάντα με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία του
• κλινική εξέταση όλων των δοντιών, των ούλων και της στοματικής κοιλότητας
• αξιολόγηση της ανάπτυξης των γνάθων, της σύγκλεισης και της ανατολής των δοντιών
• έλεγχο για τερηδόνα ή άλλα προβλήματα που μπορεί να χρειάζονται παρακολούθηση ή θεραπεία
• εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης τερηδόνας, λαμβάνοντας υπόψη τις διατροφικές συνήθειες, τη στοματική υγιεινή και το ιατρικό ιστορικό του παιδιού
• εφαρμογή βερνικιού φθορίου για την ενίσχυση και προστασία των δοντιών από την τερηδόνα
• εξατομικευμένες οδηγίες προς τον γονέα για τη στοματική υγιεινή, τη διατροφή και την πρόληψη, ανάλογα με τις ανάγκες του παιδιού
• συζήτηση για τυχόν συνήθειες (πιπίλα, θηλασμός δακτύλου και άλλες) που μπορεί να επηρεάζουν την ανάπτυξη των δοντιών και των γνάθων
• ενημέρωση για την πορεία της στοματικής υγείας του παιδιού και προγραμματισμό της επόμενης προληπτικής επίσκεψης

Εάν διαπιστωθεί ότι κάποιο δόντι χρειάζεται θεραπεία, αυτή δεν γίνεται συνήθως την ίδια ημέρα. Αρχικά γίνεται ενημέρωση του γονέα, συζήτηση για όλες τις διαθέσιμες επιλογές και προγραμματισμός για το θεραπευτικό ραντεβού. Πριν από την πρώτη θεραπεία, αφιερώνεται χρόνος ώστε το παιδί να γνωρίσει τα βασικά εργαλεία και υλικά που θα χρησιμοποιηθούν. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται το άγχος και το παιδί έρχεται στην επόμενη επίσκεψη πιο ήρεμο και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Στο τέλος της επίσκεψης, εννοείται ότι το παιδί επιλέγει το μικρό του δωράκι ως επιβράβευση για την προσπάθεια και τη συμμετοχή του.

Πώς να προετοιμάσετε το παιδί

Η στάση σας μετράει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, και μερικές μικρές επιλογές κάνουν μεγάλη διαφορά:

• Μιλήστε με απλά και θετικά λόγια. Εξηγήστε ότι θα πάτε στον παιδοδοντίατρο να γνωριστείτε, να παίξετε στον χώρο της αναμονής, να μετρήσετε τα δοντάκια και να σας ενημερώσει πώς να τα φροντίζετε σωστά.
• Αποφύγετε τις πολλές λεπτομέρειες. Ο οδοντίατρος θα εξηγήσει τη διαδικασία με λόγια κατάλληλα για κάθε ηλικία και με τρόπο απόλυτα κατανοητό.
• Είναι πολύ σημαντικό να εμπιστευτείτε τον γιατρό που θα επιλέξετε και να τον αφήσετε να δημιουργήσει τη δική του σχέση με το παιδί σας, που θα κρατήσει για πολλά χρόνια.
• Αποφύγετε φράσεις όπως «μη φοβάσαι, δεν θα πονέσει». Ακόμη κι έτσι, βάζετε στο μυαλό του την ιδέα του πόνου.
• Λέξεις όπως ένεση, βελόνα, τρύπημα δεν τις αναφέρετε καθόλου. Όσο κι αν πιστεύετε ότι το παιδί σας δεν τις φοβάται και ότι «του λέτε πάντα την αλήθεια», είναι λάθος. Δεν θα πούμε ψέματα, αλλά θα το κάνουμε με τρόπο που δεν θα το επηρεάσει αρνητικά.
• Μη μεταφέρετε τον δικό σας φόβο και μη μοιράζεστε δικές σας άσχημες εμπειρίες.
• Προτιμήστε ένα πρωινό ραντεβού, όταν το παιδί είναι ξεκούραστο.
• Προτιμήστε ενθάρρυνση αντί για ανταμοιβή. Δωράκι θα πάρει ούτως ή άλλως από τον οδοντίατρο, ως επιβράβευση για την προσπάθεια και τη συμμετοχή του σε αυτή τη νέα εμπειρία.
• Παίξτε «τον οδοντίατρο» στο σπίτι, με έναν καθρέφτη ή μια κούκλα.

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό προσαρμογής και αντιδρά διαφορετικά σε μια νέα εμπειρία. Εμπιστευτείτε τον παιδοδοντίατρο, μείνετε ήρεμοι και υποστηρικτικοί και αφήστε μας να καθοδηγήσουμε τη γνωριμία και να δημιουργήσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης που θα συνοδεύει το παιδί σας για πολλά χρόνια.

Φθόριο, με μέτρο και με σωστό τρόπο

Το φθόριο έχει αποδειχτεί από πολυάριθμες επιστημονικές μελέτες ότι προστατεύει τα δόντια από την τερηδόνα και είναι ασφαλές, όταν χρησιμοποιείται στη σωστή ποσότητα και με τα κατάλληλα μέσα. Ο κανόνας είναι απλός:

• από το πρώτο δόντι έως τα έξι έτη, οδοντόκρεμα με φθόριο 1000ppm, σε ποσότητα κόκκου ρυζιού
• από έξι ετών και πάνω, οδοντόκρεμα με φθόριο 1450ppm, σε ποσότητα μπιζελιού

Καλό είναι να επιβλέπετε το βούρτσισμα, κυρίως το βράδυ, έως περίπου τα εφτά έτη, και να μάθετε το παιδί να φτύνει την οδοντόκρεμα αντί να την καταπίνει. Στο ιατρείο εφαρμόζουμε ένα προστατευτικό βερνίκι φθορίου στις επιφάνειες των δοντιών, και η διαδικασία αυτή ονομάζεται φθορίωση.

Πώς καθαρίζουμε τα δόντια σε κάθε ηλικία

Η φροντίδα ξεκινά πριν καν βγει το πρώτο δόντι. Μπορείτε να καθαρίζετε απαλά τα ούλα του μωρού με μια καθαρή, υγρή γάζα μετά το τάισμα. Μόλις εμφανιστεί το πρώτο δοντάκι, περνάτε σε μια μικρή, μαλακή οδοντόβουρτσα δύο φορές την ημέρα.

Στα μικρά παιδιά, το βούρτσισμα το κάνει ή το επιβλέπει πάντα ο γονιός, γιατί τα χεράκια τους δεν έχουν ακόμη την επιδεξιότητα να καθαρίσουν σωστά. Ένας απλός τρόπος είναι να σταθείτε πίσω από το παιδί και να βουρτσίσετε όπως θα κάνατε στα δικά σας δόντια. Το βράδυ, μετά το βούρτσισμα, δεν ακολουθεί φαγητό ή ρόφημα, παρά μόνο νερό.

Προσοχή στην τερηδόνα του μπιμπερό και στην παρατεταμένη νυχτερινή σίτιση

Μία από τις συχνότερες αιτίες εμφάνισης τερηδόνας στα βρέφη και στα πολύ μικρά παιδιά είναι η παρατεταμένη έκθεση των δοντιών στο γάλα κατά τη διάρκεια της νύχτας, είτε μέσω μπιμπερό είτε μέσω του συχνού νυχτερινού θηλασμού, μετά την ανατολή των πρώτων δοντιών.

Όταν το παιδί κοιμάται με το μπιμπερό στο στόμα ή πίνει γάλα κατά τη διάρκεια του ύπνου, το γάλα παραμένει για αρκετή ώρα γύρω από τα δόντια. Παράλληλα, η παραγωγή σάλιου μειώνεται σημαντικά τη νύχτα, με αποτέλεσμα τα δόντια να μην προστατεύονται επαρκώς από τα οξέα που παράγουν τα μικρόβια.

Για τον λόγο αυτό, αποφύγετε να βάζετε το παιδί για ύπνο με μπιμπερό που περιέχει γάλα ή άλλα γλυκά ροφήματα. Αν χρειάζεται να έχει μπιμπερό στο κρεβάτι, αυτό θα πρέπει να περιέχει μόνο νερό. Μετά το τελευταίο γεύμα της ημέρας, καθαρίστε απαλά τα δόντια και τα ούλα με γάζα ή βουρτσάκι, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού.

Ο ρόλος της διατροφής

Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της τερηδόνας. Δεν έχει σημασία μόνο πόση ζάχαρη καταναλώνει το παιδί, αλλά κυρίως πόσο συχνά εκτίθενται τα δόντια του σε αυτήν. Κάθε φορά που το παιδί τρώει ή πίνει κάτι που περιέχει ζάχαρη, τα βακτήρια του στόματος παράγουν οξέα που προσβάλλουν τα δόντια για περίπου 20 έως 30 λεπτά. Όταν αυτό συμβαίνει πολλές φορές μέσα στην ημέρα, τα δόντια δεν προλαβαίνουν να προστατευτούν και ο κίνδυνος εμφάνισης τερηδόνας αυξάνεται.

Προσπαθήστε να περιορίζετε τα γλυκά στα κύρια γεύματα και να αποφεύγετε το συνεχές τσιμπολόγημα. Προτιμήστε το νερό αντί για αναψυκτικά και τυποποιημένους χυμούς, ενώ τα κολλώδη γλυκά και σνακ καλό είναι να καταναλώνονται όσο το δυνατόν πιο σπάνια, καθώς παραμένουν για περισσότερη ώρα πάνω στα δόντια. Δεν χρειάζεται να στερήσετε από το παιδί τα γλυκά. Αυτό που κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά είναι το μέτρο, η σωστή χρονική στιγμή κατανάλωσής τους και η καθημερινή φροντίδα των δοντιών.

Κάθε πότε μετά την πρώτη φορά

Μετά την πρώτη επίσκεψη, συνιστάται προληπτικός έλεγχος κάθε έξι μήνες. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να παρακολουθούμε την ανάπτυξη των δοντιών και των γνάθων, να εντοπίζουμε έγκαιρα τυχόν προβλήματα και να εφαρμόζουμε τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα πριν χρειαστεί θεραπεία.

Όταν ανατείλουν οι πρώτοι μόνιμοι γομφίοι, περίπου στην ηλικία των έξι ετών, προτείνουμε την εφαρμογή προληπτικών καλύψεων οπών και σχισμών (sealants). Πρόκειται για μια απλή, γρήγορη και ανώδυνη προληπτική θεραπεία, που προστατεύει τις βαθιές αύλακες των δοντιών και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης τερηδόνας.

Παιδοδοντιατρική στην Ηλιούπολη

Στο Dental-i στην Ηλιούπολη πιστεύουμε ότι η πρώτη επαφή ενός παιδιού με τον οδοντίατρο μπορεί να καθορίσει τη σχέση του με τη στοματική του υγεία για όλη του τη ζωή. Για τον λόγο αυτό, κάθε παιδί αντιμετωπίζεται με χρόνο, υπομονή και σεβασμό στους δικούς του ρυθμούς.

Δημιουργούμε ένα ασφαλές και φιλικό περιβάλλον, όπου το παιδί γνωρίζει σταδιακά τον χώρο, την ομάδα και τον παιδοδοντίατρο, ενώ οι γονείς λαμβάνουν εξατομικευμένες οδηγίες για την πρόληψη και τη σωστή φροντίδα των δοντιών στο σπίτι.

Συχνές ερωτήσεις

Δρ. Νάντια Υφαντή

Παιδοδοντίατρος (DDS, MSc) και συνιδρύτρια του Dental-i στην Ηλιούπολη. Εξειδικεύεται στη στοματική υγεία βρεφών, παιδιών και εφήβων, με έμφαση στην πρόληψη και στη δημιουργία μιας θετικής, χωρίς φόβο σχέσης του παιδιού με τον οδοντίατρο.