Σιδεράκια σε παιδιά: από ποια ηλικία, και τι γίνεται πριν από αυτά

Οι περισσότεροι γονείς σκέφτονται την ορθοδοντική όταν δουν τα μπροστινά μόνιμα δόντια να βγαίνουν στριμωγμένα, συνήθως γύρω στα 8. Η πιο χρήσιμη επίσκεψη όμως γίνεται νωρίτερα, σε μια ηλικία που τα περισσότερα παιδιά δεν χρειάζονται ακόμα καμία θεραπεία.

Αυτό ξενίζει, γιατί η λέξη ορθοδοντική έχει ταυτιστεί με τα σιδεράκια. Στην πραγματικότητα τα σιδεράκια είναι ένα μόνο από τα εργαλεία, και μπαίνουν αρκετά χρόνια μετά την πρώτη εκτίμηση. Παρακάτω εξηγούμε πότε αξίζει να δει ορθοδοντικό ένα παιδί, τι ελέγχεται σε εκείνη την επίσκεψη, ποια προβλήματα κερδίζουν πραγματικά από την έγκαιρη αντιμετώπιση και ποια μπορούν να περιμένουν χωρίς να χαθεί κάτι.

Η σύντομη απάντηση

Η πρώτη ορθοδοντική εκτίμηση συνιστάται γύρω στα 7. Σε αυτή την ηλικία έχουν συνήθως βγει οι πρώτοι μόνιμοι γομφίοι και οι μόνιμοι κοπτήρες, οπότε φαίνεται καθαρά πώς κλείνουν οι δύο γνάθοι μεταξύ τους. Στα περισσότερα παιδιά η απάντηση εκείνης της επίσκεψης είναι ότι δεν χρειάζεται τίποτα ακόμα και ότι απλώς παρακολουθούμε. Τα ίδια τα σιδεράκια μπαίνουν αργότερα, όταν έχουν αλλάξει σχεδόν όλα τα δόντια, συνήθως ανάμεσα στα 11 και τα 13.

Γιατί η εκτίμηση γίνεται στα 7 και όχι στα 12

Ο λόγος είναι η ανάπτυξη. Όσο το παιδί μεγαλώνει, οι γνάθοι του αλλάζουν σχήμα και μέγεθος, και αυτή η ανάπτυξη μπορεί να καθοδηγηθεί. Μόλις ολοκληρωθεί, το ίδιο ακριβώς πρόβλημα αντιμετωπίζεται πια μόνο με μετακίνηση δοντιών, και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται χειρουργική λύση (εξαγωγές μονίμων δοντιών) που θα είχε αποφευχθεί.

Η έγκαιρη εκτίμηση επομένως δεν σημαίνει έγκαιρη θεραπεία, και αυτή είναι η πιο συχνή παρανόηση. Σημαίνει ότι κάποιος παρακολουθεί το παιδί ακριβώς την περίοδο που οι επιλογές είναι ακόμα ανοιχτές, ώστε αν χρειαστεί κάτι να γίνει στη σωστή στιγμή και όχι δύο χρόνια αργότερα.

Τι ελέγχει ο ορθοδοντικός σε ένα παιδί 7 ετών

Η επίσκεψη είναι σύντομη και δεν περιλαμβάνει καμία θεραπεία, οπότε τα παιδιά συνήθως τη δέχονται εύκολα. Ο ορθοδοντικός εξετάζει πώς δαγκώνει το παιδί, αν οι δύο γνάθοι έχουν αρμονική σχέση μεταξύ τους, αν υπάρχει αρκετός χώρος για τα μόνιμα δόντια που δεν έχουν βγει ακόμα, και αν κάποια συνήθεια όπως το πιπίλισμα του δαχτύλου ή η αναπνοή από το στόμα επηρεάζει το σχήμα της γνάθου.

Συνήθως γίνεται και μια πρώτη πανοραμική ακτινογραφία, η οποία δείχνει τα δόντια που περιμένουν ακόμα μέσα στο οστό. Εκεί φαίνεται αν υπάρχει κάποιο παραπάνω δόντι ή οδόντωμα, αν κάποιο μόνιμο δόντι λείπει, αν έχει λάθος κατεύθυνση ή αν κινδυνεύει να εγκλωβιστεί, πράγματα που δεν φαίνονται καθόλου με το μάτι.

Ποια προβλήματα κερδίζουν από την έγκαιρη αντιμετώπιση

Μια συγκεκριμένη ομάδα περιπτώσεων ωφελείται πραγματικά όταν αντιμετωπίζεται πριν από την εφηβεία, επειδή στηρίζεται στην ανάπτυξη που είναι ακόμα σε εξέλιξη.

• Σταυροειδής σύγκλειση. Τα δόντια της κάτω γνάθου δαγκώνουν έξω από τα πάνω, συχνά επειδή η άνω γνάθος είναι στενή. Η διεύρυνση γίνεται πολύ πιο εύκολα όσο η μέση ραφή της υπερώας δεν έχει κλείσει (έως την εφηβεία).
• Μπροστινά δόντια που προεξέχουν έντονα. Πέρα από την εμφάνιση, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο να σπάσουν σε μια πτώση ή σε ένα χτύπημα στο παιχνίδι.
• Έντονος συνωστισμός. Όταν φαίνεται από νωρίς ότι ο χώρος δεν θα φτάσει, μπορούμε να τον δημιουργήσουμε σταδιακά αντί να τον διεκδικήσουμε αργότερα με εξαγωγές.
• Συνήθειες που αλλάζουν το σχήμα της γνάθου. Το πιπίλισμα του δαχτύλου και η προώθηση της γλώσσας, όταν συνεχίζονται μετά από μια ηλικία, αφήνουν αποτύπωμα στον φραγμό.
• Δόντια που λείπουν ή εγκλωβίζονται. Φαίνονται στην ακτινογραφία πολύ πριν γίνουν ορατό πρόβλημα, και τότε η αντιμετώπιση είναι απλούστερη.
• Σκελετική δυσαρμονία των γνάθων. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται πιο αποτελεσματικά σε μικρές ηλικίες, πριν την εφηβεία.

Σε όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις, που είναι και η πλειοψηφία, η σωστή απόφαση είναι η αναμονή. Μια θεραπεία που ξεκινά πολύ νωρίς χωρίς πραγματικό λόγο απλώς μακραίνει τον συνολικό χρόνο, ανεβάζει το κόστος και κουράζει το παιδί πριν από τη φάση που έχει σημασία.

Πότε μπαίνουν πραγματικά τα σιδεράκια

Τα σταθερά σιδεράκια μπαίνουν όταν έχουν βγει σχεδόν όλα τα μόνιμα δόντια, δηλαδή στα περισσότερα παιδιά ανάμεσα στα 11 και τα 13. Δεν υπάρχει ένας αριθμός που ισχύει για όλους, γιατί η οδοντοφυΐα δεν προχωρά με το ημερολόγιο. Δύο παιδιά της ίδιας τάξης μπορεί να απέχουν ενάμιση χρόνο μεταξύ τους.

Γι' αυτό η ηλικία που μετράει δεν είναι η πραγματική αλλά η οδοντική. Ο ορθοδοντικός κοιτάει ποια δόντια έχουν βγει και ποια περιμένουν, και ξεκινά όταν το στόμα είναι έτοιμο.

Μασελάκι και σιδεράκια, τι κάνει το καθένα

Είναι δύο διαφορετικά πράγματα και συχνά μπερδεύονται, οπότε αξίζει η διάκριση.

Το μασελάκι είναι κινητή συσκευή που το παιδί βγάζει και βάζει μόνο του. Χρησιμοποιείται κυρίως για να καθοδηγήσει την ανάπτυξη, να διευρύνει μια στενή γνάθο ή να κρατήσει έναν χώρο ανοιχτό. Δουλεύει όσο το παιδί το φοράει, οπότε η συνέπεια μετράει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.

Τα σιδεράκια είναι σταθερά και μετακινούν τα δόντια στη θέση τους με ελεγχόμενη δύναμη. Δεν βγαίνουν, δουλεύουν συνεχώς, και γι' αυτό είναι η λύση για την πραγματική ευθυγράμμιση του φραγμού.

Σε αρκετά παιδιά χρησιμοποιούνται και τα δύο, σε δύο φάσεις. Πρώτα η κινητή συσκευή στα 8 ή 9 για να διορθώσει τη βάση, και αργότερα τα σιδεράκια για να τακτοποιήσουν τα δόντια.

Σημάδια που αξίζει να μας δείξετε

Δεν χρειάζεται να είστε σίγουροι ότι υπάρχει πρόβλημα για να ζητήσετε μια εκτίμηση. Αν παρατηρήσετε κάποιο από τα παρακάτω, αξίζει μια επίσκεψη ανεξάρτητα από την ηλικία.

• Τα μπροστινά δόντια βγαίνουν έντονα στριμωγμένα ή το ένα πάνω στο άλλο.
• Το παιδί δαγκώνει στραβά, ή η μία πλευρά κλείνει διαφορετικά από την άλλη.
• Τα πάνω δόντια προεξέχουν αισθητά, ή αντίθετα τα κάτω βγαίνουν μπροστά.
• Τα δόντια δεν κλείνουν μπροστά όταν το παιδί κλείνει το στόμα.
• Δυσκολεύεται να μασήσει, ή ακούγεται ήχος από την άρθρωση της γνάθου.
• Συνεχίζει να πιπιλάει το δάχτυλο μετά τα 4.
• Αναπνέει από το στόμα και ροχαλίζει σταθερά τη νύχτα.
• Ένα παιδικό δόντι έπεσε πολύ νωρίς, ή ένα άλλο δεν έχει πέσει ενώ έπρεπε.

Πόσο διαρκεί μια ορθοδοντική θεραπεία σε παιδί

Εξαρτάται από το τι διορθώνουμε. Μια πρώτη φάση με κινητή συσκευή διαρκεί συνήθως γύρω στους 6 έως 12 μήνες, ενώ μια πλήρης θεραπεία με σταθερά σιδεράκια κινείται τυπικά στους 18 έως 24 μήνες. Οι πιο σύνθετες περιπτώσεις, ιδίως όσες έχουν σκελετικό υπόβαθρο, θέλουν περισσότερο.

Αυτά είναι γενικά εύρη και όχι πρόβλεψη για το δικό σας παιδί. Ο πραγματικός χρόνος προκύπτει μετά τη διάγνωση, και επηρεάζεται πολύ από τη συνέπεια στα ραντεβού και στη χρήση της συσκευής.

Τι καθορίζει το κόστος

Δεν υπάρχει μία τιμή για την ορθοδοντική, γιατί δεν υπάρχει μία θεραπεία. Το κόστος διαμορφώνεται από τη βαρύτητα του προβλήματος, τη μέθοδο που επιλέγεται, τη διάρκεια της θεραπείας, και το αν χρειάζεται μία ή δύο φάσεις.

Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι πότε θα ξέρετε το νούμερο. Μετά τη διαγνωστική επίσκεψη και τις απαραίτητες ακτινογραφίες, το σχέδιο θεραπείας παρουσιάζεται στο παιδί και στους γονείς, με τα στάδια, τη διάρκεια και το συνολικό κόστος. Πριν από αυτό, οποιοδήποτε ποσό θα ήταν εικασία.

Η συγκράτηση, το κομμάτι που ξεχνιέται

Η θεραπεία δεν τελειώνει όταν βγαίνουν τα σιδεράκια. Τα δόντια έχουν μνήμη και τείνουν να επιστρέψουν προς την παλιά τους θέση, ιδίως τον πρώτο χρόνο. Γι' αυτό μετά την αφαίρεση πρέπει να γίνει συγκράτηση των δοντιών, είτε με ένα λεπτό σύρμα κολλημένο πίσω από τα μπροστινά δόντια είτε με διαφανείς νάρθηκες για τη νύχτα.

Είναι το φθηνότερο κομμάτι όλης της διαδικασίας και ταυτόχρονα αυτό που προστατεύει όσα κερδίθηκαν. Οι υποτροπές που βλέπουμε σε ενήλικες προέρχονται σχεδόν πάντα από ακινητοποίηση που σταμάτησε να χρησιμοποιείται ή δεν τοποθετήθηκε.

Ορθοδοντικός για παιδιά στην Ηλιούπολη

Στο Dental-i, το γεγονός ότι λειτουργούμε ως πολυοδοντιατρείο, με διαφορετικές ειδικότητες σε στενή συνεργασία, προσφέρει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: η συχνή παρακολούθηση από τον παιδοδοντίατρο επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση τυχόν ορθοδοντικών ενδείξεων και την άμεση παραπομπή στον ορθοδοντικό μας, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο, χωρίς να υποκαθίσταται φυσικά η σημασία του εξειδικευμένου ορθοδοντικού ελέγχου.

Στο Dental-i η ορθοδοντική γίνεται από ειδικευμένη ορθοδοντικό, και η πρώτη εκτίμηση για ένα παιδί είναι μια ξεχωριστή, σύντομη επίσκεψη χωρίς θεραπεία. Αν το παιδί χρειάζεται κάτι, θα σας το πούμε μαζί με τον λόγο και τη στιγμή. Αν δεν χρειάζεται, θα σας το πούμε εξίσου καθαρά και θα το ξαναδούμε σε έναν χρόνο.

Συχνές ερωτήσεις

Συγγραφέας του άρθρου: Παιδοδοντίατρος στην Ηλιούπολη

Δρ. Νάντια Υφαντή

Παιδοδοντίατρος (DDS, MSc) και συνιδρύτρια του Dental-i στην Ηλιούπολη. Εξειδικεύεται στη στοματική υγεία βρεφών, παιδιών και εφήβων, με έμφαση στην πρόληψη και στη δημιουργία μιας θετικής, χωρίς φόβο σχέσης του παιδιού με τον οδοντίατρο.